નેપાળમાં 26 ઓગસ્ટે આવેલા વિનાશક પૂર બાદ બચાવ કામગીરી વચ્ચે એક મહત્વનો નિર્ણય ચર્ચામાં આવ્યો છે. ભારત સહિત કેટલાક દેશોએ નેપાળને રાહત અને શોધ બચાવ માટે મદદની ઓફર કરી હતી. જોકે નેપાળ સરકારે વિદેશી સેનાની વિશેષ રેસ્ક્યુ ટીમોને દેશમાં મોકલવાની ઓફર સ્વીકારી નથી. સરકારનું કહેવું છે કે તેની પોતાની સુરક્ષા અને બચાવ એજન્સીઓ હાલમાં શોધ અને બચાવ કામગીરી સંભાળવા માટે સક્ષમ છે.

નેપાળના આ નિર્ણય પાછળ 2015માં આવેલા વિનાશક ભૂકંપનો અનુભવ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. 2015ના ભૂકંપ બાદ દુનિયાભરમાંથી મોટી સંખ્યામાં આંતરરાષ્ટ્રીય શોધ અને બચાવ ટીમો નેપાળ પહોંચી હતી. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર તે સમયે અનેક વિદેશી ટીમોની હાજરીને કારણે બચાવ કામગીરીમાં સંકલન અને વ્યવસ્થાપન સંબંધિત મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ હતી. આ અનુભવને ધ્યાનમાં રાખીને નેપાળે આ વખતે વિદેશી રેસ્ક્યુ કર્મચારીઓની સંખ્યા મર્યાદિત રાખવાનો નિર્ણય કર્યો છે.

2015ના ભૂકંપમાં 34 દેશોની 76 આંતરરાષ્ટ્રીય અર્બન સર્ચ એન્ડ રેસ્ક્યુ ટીમોએ ભાગ લીધો હતો. તે સમયે અલગ અલગ દેશોની ટીમો અને સંસ્થાઓ એકસાથે રાહત કામગીરીમાં જોડાતા સંકલન જાળવવું મુશ્કેલ બન્યું હતું. નેપાળ સરકાર હવે માને છે કે આપત્તિના સમયે એક કેન્દ્રિત અને સ્થાનિક નેતૃત્વ હેઠળનું રેસ્ક્યુ ઓપરેશન વધુ અસરકારક બની શકે છે.

જોકે નેપાળે વિદેશી રેસ્ક્યુ ટીમોને ના પાડી છે તેનો અર્થ એ નથી કે દેશે તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય મદદ નકારી દીધી છે. નેપાળે નાણાકીય સહાય રાહત સામગ્રી અને જરૂરી ટેકનિકલ મદદ સ્વીકારવાની તૈયારી દર્શાવી છે. ખાસ કરીને ટનલ રેસ્ક્યુ મૃતદેહોની ઓળખ અને બેઝિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની પુનઃસ્થાપના જેવા વિશેષ ક્ષેત્રોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતોની મદદની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

હાલની આપત્તિમાં નેપાળની સુરક્ષા એજન્સીઓ મોટા પાયે બચાવ કામગીરીમાં લાગી છે. હજારો સૈનિકો અને સુરક્ષા કર્મચારીઓને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. મુશ્કેલ પહાડી ભૂપ્રદેશ ભારે કાદવ અને ખરાબ હવામાનને કારણે બચાવ કામગીરી અત્યંત પડકારજનક બની છે.

આ પૂર ગ્લેશિયર તૂટવાથી સર્જાયેલા અચાનક પાણીના પ્રવાહને કારણે આવ્યું હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. પૂરથી રસ્તાઓ પુલો વીજળીના પ્રોજેક્ટ્સ અને અનેક ઇમારતોને ભારે નુકસાન થયું છે. હજારો લોકો હજુ પણ લાપતા છે અને બચાવ ટીમો દુર્ગમ વિસ્તારોમાં પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.

નેપાળનો નિર્ણય એક તરફ પોતાની બચાવ ક્ષમતામાં વિશ્વાસ દર્શાવે છે તો બીજી તરફ 2015ના અનુભવમાંથી મળેલા વહીવટી પાઠને પણ પ્રતિબિંબિત કરે છે. સરકાર હવે વિદેશી સેનાની મોટી ટીમો કરતાં જરૂરી ટેકનિકલ નિષ્ણાતો અને રાહત સામગ્રી પર વધુ ભાર આપી રહી છે.