ડિજિટલ છેતરપિંડી અને ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ જેવા સાયબર ગુનાઓના મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે બેંકોની જવાબદારી પર ભાર મૂક્યો છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે જણાવ્યું કે જો તપાસમાં સાબિત થાય કે નાણાકીય સંસ્થાની યોગ્ય તપાસ-ચકાસણીમાં ખામીના કારણે ગ્રાહક સાથે છેતરપિંડી થઈ છે, તો પીડિતને થયેલા નુકસાન જેટલું વળતર આપવાની વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ.

સુનાવણી દરમિયાન મુખ્ય ન્યાયાધીશે સવાલ ઉઠાવ્યો કે ગ્રાહકના ખાતામાંથી અસામાન્ય અથવા શંકાસ્પદ વ્યવહાર થાય ત્યારે બેંકો તેને સમયસર ઓળખીને રોકવા અથવા તેની ચકાસણી કરવા માટે પગલાં કેમ લેતી નથી. કોર્ટે નોંધ્યું કે બેંકોને પોતાના ગ્રાહકોના ખાતા અને સામાન્ય વ્યવહારોની પેટર્ન વિશે માહિતી હોય છે. તેથી શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિઓ ઓળખવા અને ગ્રાહકોને છેતરપિંડીથી બચાવવા માટે અસરકારક વ્યવસ્થા હોવી જરૂરી છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)ના પ્રસ્તાવિત KYC સુધારા નિર્દેશોની સમીક્ષા કરવાની વાત કરી હતી. કોર્ટે ભાર મૂક્યો કે પ્રસ્તાવિત નિયમોમાં એવી જોગવાઈ હોવી જોઈએ કે જો બેંકની યોગ્ય તપાસ-ચકાસણીમાં ખામીના કારણે ડિજિટલ ફ્રોડ થયો હોવાનું સાબિત થાય, તો નાણાકીય સંસ્થા પીડિતને થયેલા નુકસાન કરતાં ઓછું વળતર ન આપે. સુનાવણીમાં આ નિર્દેશોને 30 નવેમ્બર 2026 સુધી જાહેર કરવા અને 31 ડિસેમ્બર 2026 સુધી અમલમાં મૂકવાના પ્રસ્તાવિત સમયપત્રક અંગે પણ ચર્ચા થઈ હતી.

આ મામલો એવા લોકોની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલો છે, જેઓ પોલીસ અધિકારી, સરકારી એજન્સી અથવા અન્ય અધિકારી હોવાનો ઢોંગ કરીને કરવામાં આવતી સાયબર છેતરપિંડીનો ભોગ બને છે. કોર્ટનો ભાર માત્ર ગુના પછી તપાસ કરવા પર નહીં, પરંતુ શંકાસ્પદ વ્યવહારોને સમયસર ઓળખીને નાણાકીય નુકસાન અટકાવવા પર પણ છે.